Deprem sırasında ne yapılmalı? Hayati öneme sahip doğru davranışlar

Deprem, önceden kesin olarak tahmin edilemeyen doğal afetlerden biridir. Ancak deprem sırasında ne yapılmalı sorusunun cevabını önceden öğrenmek, doğru hazırlık yapmak ve panik yerine planlı hareket etmek can güvenliğini önemli ölçüde artırabilir. Deprem anında amaç binadan koşarak çıkmak değil, düşen ve devrilen eşyalara karşı kendinizi korumaktır.

Deprem sırasında uygulanması gereken en temel davranış “Çök-Kapan-Tutun” hareketidir. Bulunduğunuz ortama göre doğru pozisyonu almak, camlardan ve devrilebilecek eşyalardan uzak durmak, sarsıntı bitmeden merdivenlere ya da asansöre yönelmemek gerekir.

Deprem sırasında ne yapılmalı?

Sarsıntı başladığında öncelikle sakin kalmaya çalışın. Bağırarak, koşarak veya kalabalıkla birlikte kontrolsüz biçimde hareket etmek yaralanma riskini artırabilir. Çevrenizdeki tehlikeleri hızlıca değerlendirip bulunduğunuz yere en yakın güvenli noktaya geçin.

Çök-Kapan-Tutun hareketini uygulayın

• Çök: Dizlerinizin üzerine çökerek vücudunuzu mümkün olduğunca küçültün.
• Kapan: Başınızı ve boynunuzu kollarınızla koruyun. Mümkünse sağlam bir masa veya sıranın altına girin.
• Tutun: Sığınabileceğiniz eşyanın ayağına tutunun ve sarsıntı sona erene kadar bulunduğunuz pozisyonu koruyun.

Sağlam bir masa yoksa iç duvar kenarı gibi daha korunaklı bir noktaya geçin. Pencere, balkon, dolap, kitaplık, televizyon ve üzerine ağır eşya yerleştirilmiş raflardan uzak durun.

Evde deprem sırasında yapılması gerekenler

Evdeyseniz sarsıntı anında dışarı çıkmaya çalışmak yerine bulunduğunuz odada güvenli bir pozisyon alın. Deprem sırasında bina içinde en fazla yaralanma; cam kırıkları, devrilen eşyalar, düşen parçalar ve kontrolsüz hareket nedeniyle meydana gelebilir.

• Pencerelerden, aynalardan ve camlı kapılardan uzaklaşın.
• Devrilebilecek dolap, kitaplık ve beyaz eşyaların yanında durmayın.
• Sağlam bir masa veya mobilyanın altına girerek başınızı ve boynunuzu koruyun.
• Sarsıntı devam ederken merdivenlere, balkona veya çıkış kapısına koşmayın.
• Asansörü kesinlikle kullanmayın.
• Yatakta bulunuyorsanız, üzerinize düşebilecek ağır bir eşya yoksa yatakta kalın; başınızı yastıkla koruyun.
• Mutfaktaysanız ocak, fırın ve kesici aletlerden uzaklaşın; sarsıntı sırasında gazı kapatmak için hareket etmeye çalışmayın.
• Kapı eşiğinin her zaman güvenli olduğu düşüncesiyle kapı aralığına geçmeyin. Günümüz binalarında kapı çerçeveleri özel olarak güçlendirilmiş değilse bu alan koruma sağlamayabilir.

Deprem sırasında apartmanda veya yüksek binada ne yapılmalı?

Yüksek binalarda yaşayanlar, sarsıntı başlar başlamaz binadan çıkmaya çalışmamalıdır. Deprem sırasında merdivenler hasar görebilir, elektrik kesilebilir ve panik nedeniyle düşme ya da ezilme yaşanabilir.

• Sarsıntı bitene kadar bulunduğunuz katta güvenli bir noktada kalın.
• Asansöre binmeyin; elektrik kesintisi veya mekanik arıza nedeniyle mahsur kalabilirsiniz.
• Merdivenlere ve bina girişine kalabalık şekilde yönelmeyin.
• Sarsıntı sona erdikten sonra ayakkabı giyerek cam ve molozlara karşı ayaklarınızı koruyun.
• Binada belirgin hasar, gaz kokusu veya yangın varsa güvenli ve kontrollü biçimde binayı terk edin.
• Artçı sarsıntılar olabileceğini unutmayın ve hasarlı binalara tekrar girmeyin.

Deprem sırasında dışarıdaysanız ne yapmalısınız?

Dışarıda yakalanan kişiler için en büyük tehlike bina cephelerinden, camlardan, tabelalardan, balkonlardan ve elektrik hatlarından düşebilecek parçalardır. Bu nedenle binaların hemen önünde durmak yerine açık bir alana geçmek gerekir.

• Binalardan, duvarlardan, balkonlardan, reklam panolarından ve ağaçlardan uzaklaşın.
• Elektrik direkleri ve kablolarından uzak durun.
• Açık bir alana geçerek çömelin ve başınızı koruyun.
• Sarsıntı sırasında koşmayın; dengenizi kaybedip yaralanabilirsiniz.
• Yol üzerindeyseniz köprü, üst geçit, tünel ve viyadüklerden uzaklaşın.
• Deniz kıyısındaysanız sarsıntı sonrasında tsunami riskine karşı kıyıdan uzaklaşıp yüksek bir bölgeye yönelin.

Deprem sırasında araç kullanıyorsanız ne yapmalısınız?

Araçta deprem meydana gelirse panikle ani fren yapmak veya araçtan hemen inmek tehlikeli olabilir. Mümkünse aracı güvenli bir yerde durdurup sarsıntının sona ermesini bekleyin.

• Aracı yavaşça yolun kenarına çekin.
• Köprü, viyadük, tünel, üst geçit, bina cephesi ve elektrik direklerinin altında durmayın.
• Aracın içinde kalın ve emniyet kemerinizi çıkar­mayın.
• Radyo veya resmî kurumların duyurularını takip edin.
• Yolları gereksiz yere kapatmamak için acil durum olmadıkça aracı terk etmeyin.
• Üzerinize elektrik kablosu düşmüşse araçtan çıkmaya çalışmayın; yardım ekiplerini bekleyin.

Okulda, iş yerinde veya kalabalık bir alanda deprem anı

Kalabalık alanlarda panik, deprem kadar tehlikeli olabilir. İnsanların aynı anda çıkışlara yönelmesi izdihama neden olabilir. Bu nedenle görevli ve öğretmenlerin yönlendirmelerine uyulmalı, sarsıntı bitmeden çıkışlara koşulmamalıdır.

• Çök-Kapan-Tutun hareketini uygulayın.
• Cam kenarlarından, raflardan ve devrilebilecek dolaplardan uzak durun.
• Kapılara veya merdivenlere yığılmayın.
• Asansörleri kullanmayın.
• Sarsıntı bittikten sonra önceden belirlenmiş tahliye planına uygun hareket edin.
• Toplanma alanına giderken hasarlı yapılardan ve enerji hatlarından uzak durun.

Deprem sonrası yapılması gerekenler

Deprem sona erdiğinde tehlike tamamen geçmiş olmayabilir. Artçı sarsıntılar, yangın, gaz kaçağı, su baskını ve bina hasarı gibi risklere karşı dikkatli olunmalıdır.

1. Öncelikle kendinizin ve yakınınızdakilerin yaralı olup olmadığını kontrol edin.
2. Gaz kokusu varsa kibrit, çakmak, elektrik düğmesi ve telefon gibi kıvılcım oluşturabilecek araçları kullanmayın.
3. Güvenli olduğundan eminseniz elektrik, su ve gaz vanalarını kapatın.
4. Hasarlı binalara girmeyin ve içeride eşya almak için geri dönmeyin.
5. Ayakkabı, eldiven ve mümkünse baret kullanarak cam ve molozlardan korunun.
6. Telefon hatlarını meşgul etmemek için yalnızca acil durumlarda arama yapın; kısa mesaj veya internet tabanlı iletişim kullanın.
7. Resmî kurumların açıklamalarını takip edin ve doğrulanmamış bilgileri paylaşmayın.
8. Yaralı veya enkaz altında kalan kişilere bilinçsizce müdahale etmeyin; profesyonel ekiplerin yönlendirmesini bekleyin.
9. Toplanma alanına giderken artçı sarsıntılara karşı hazırlıklı olun.

Enkaz altında kalırsanız ne yapmalısınız?

Enkaz altında kalan kişiler için en önemli hedef enerjiyi korumak, solunum yollarını tozdan korumak ve kurtarma ekiplerine konum bildirmektir.

• Panik yapmamaya ve gereksiz hareket etmemeye çalışın.
• Ağzınızı ve burnunuzu bir bez veya giysi parçasıyla kapatın.
• Elinizdeki suyu ve enerjinizi dikkatli kullanın.
• Bağırmak yerine boru, duvar veya metal yüzeye düzenli aralıklarla vurarak ses çıkarın.
• Düdük varsa kullanın; telefonunuz varsa pilini koruyun.
• Toz kaldırabilecek şekilde molozları rastgele çekmeye çalışmayın.
• Yaralıysanız mümkün olduğunca sabit kalın ve yardım ekiplerini bekleyin.

Deprem sırasında kesinlikle yapılmaması gerekenler

• Sarsıntı devam ederken binadan dışarı koşmak
• Asansöre binmek
• Balkona çıkmak veya balkondan atlamak
• Pencerelerin önünde beklemek
• Gaz kaçağı şüphesinde çakmak yakmak ya da elektrik düğmesine basmak
• Kalabalığı iterek çıkışa yönelmek
• Hasarlı binaya yeniden girmek
• Doğrulanmamış sosyal medya paylaşımlarını yaymak
• Acil yolları araçla kapatmak

Deprem çantasında neler bulunmalı?

Deprem çantası, deprem sonrasında ilk saatlerde temel ihtiyaçları karşılamak için kolay ulaşılabilir bir yerde tutulmalıdır. Çanta, evin her bireyinin ihtiyaçları düşünülerek hazırlanmalı ve belirli aralıklarla kontrol edilmelidir.

Depreme karşı önceden nasıl hazırlanmalı?

Deprem güvenliği yalnızca sarsıntı anındaki davranışlarla sınırlı değildir. Deprem olmadan önce alınan önlemler, yaralanma ve can kaybı riskini azaltır.

• Binanızın deprem güvenliği hakkında uzmanlardan bilgi alın.
• Dolap, kitaplık ve televizyon gibi eşyaları duvara sabitleyin.
• Ağır eşyaları rafların alt bölümlerinde tutun.
• Yatakları pencere, büyük ayna ve devrilebilecek mobilyalardan uzaklaştırın.
• Gaz, su ve elektrik vanalarının yerini tüm aile bireylerine öğretin.
• Evde güvenli ve tehlikeli alanları birlikte belirleyin.
• Toplanma alanınızı ve alternatif iletişim planınızı önceden öğrenin.
• Aile bireyleriyle düzenli olarak deprem tatbikatı yapın.
• Deprem çantasını kolay ulaşılabilir bir noktada bulundurun.

Deprem anında doğru bilgi neden önemlidir?

Deprem sonrasında bilgi kirliliği ve söylentiler panik yaratabilir. Bu nedenle yalnızca AFAD, valilikler, belediyeler ve diğer yetkili kurumların resmî açıklamaları takip edilmelidir. Yardım çağrısı yaparken konumunuzu, ihtiyaç türünü ve kişi sayısını kısa ve net biçimde bildirin.

Sonuç: Depremde sakin kalın, Çök-Kapan-Tutun uygulayın

Deprem sırasında ne yapılmalı sorusunun en temel cevabı; panik yapmamak, Çök-Kapan-Tutun hareketini uygulamak, camlardan ve devrilebilecek eşyalardan uzak durmak, asansör ve merdivenleri kullanmamaktır. Deprem öncesinde hazırlık yapmak, ailece acil durum planı oluşturmak ve tatbikat gerçekleştirmek doğru davranışların otomatikleşmesine yardımcı olur.

Unutmayın: Deprem sırasında en güvenli hareket, sarsıntı bitene kadar bulunduğunuz yerde kendinizi korumak; deprem sonrasında ise artçı sarsıntılar ve hasarlı binalara karşı dikkatli olmaktır.